Dla Cordelii Koenig wykonanie projektu na zakończenie szkoły to tylko formalność – nauka nigdy nie sprawiała jej problemu, a pomysł podsunięty przez jej siostrę, aby w ramach projektu zbadać swoje pochodzenie etniczne, napełnia ją ekscytacją. Będzie musiała tylko wysłać próbki swojego DNA do laboratorium i zaczekać na wyniki… Kiedy jednak dostaje ona wiadomość zwrotną z labolatorium, świat Cordelii wywraca się do góry nogami. Dziewczyna traci poczucie przynależności i tożsamości, a na swoją matkę nie potrafi patrzeć już inaczej niż z rezerwą i dystansem. Czy raz zburzony porządek życia można na nowo poskładać? Czy Cordelia zdecyduje się podążać za nowo odkrytym tropem i dowiedzieć się więcej o swojej prawdziwej tożsamości?

Czasem zdarza się, że po przeczytaniu zaledwie kilku pierwszych stron książki, wyczuwacie w rozpoczynanej lekturze pewien rodzaj wyjątkowej wrażliwości i subtelności, która mówi wam, że to, co czytacie, będzie czymś wielkim. Ja miałam tak w przypadki Projektu Prawda. Zabrałam się za tę książkę w najbardziej intensywnym okresie semestru na studiach, ale przeczytanie jej zajęło mi znacznie mniej czasu, niż przewidywałam. Właściwie to pochłonęłam ją w zaledwie dwa wieczory, a podczas czytania nieustannie towarzyszył mi ten rodzaj przyjemnego oderwania od rzeczywistości, który pojawia się, gdy czytacie coś nadzwyczaj wciągającego.

Zacznijmy jednak od początku. Główną bohaterką książki jest nastoletnia Cordelia Koenig – bystra i inteligentna dziewczyna, która jest u progu ukończenia szkoły średniej. Jak wszyscy uczniowie, musi wykonać własnego pomysłu projekt, który wieńczył będzie jej naukę w liceum. Cordelia postanawia wykonać badanie DNA, które pokaże jej dokładnie, jakie pochodzenie ukryte jest w jej genach, a następnie wykorzystać wyniki do projektu. Dziewczyna odkrywa jednak coś, czego się nie spodziewała – coś, czego odkryć nie chciała. Jest to moment zwrotny w życiu nastolatki, która traci jeden z najważniejszych elementów istnienia człowieka – poczucie tożsamości i przynależności.

Projekt Prawda wyróżnia się na tle innych młodzieżówek przede wszystkim swoją formą. Nie poznajemy bowiem historii Cordelii poprzez klasyczną narrację przeplecioną dialogami, lecz przez jej wiersze, wiadomości wymieniane ze znajomymi oraz maile, jakie otrzymuje i wysyła. Wiersze te nie są najbardziej wyszukaną formą poezji, lecz jej „codzienną” odmianą, jak bym ją nazwała. Jednak jest to w mojej opinii odpowiednie uproszenie – w końcu gdybyśmy chcieli przeczytać tomik poezji, sięgnęlibyśmy po niego, a nie po książkę młodzieżową. Jednak w wierszach Cordelii zachowane jest piękno języka i  delikatna, kobieca subtelność, w której się zakochałam. Ciężko jest to wytłumaczyć, jednak sposób, w jaki autorka (poprzez Cordelię) opisuje trudne doświadczenia bohaterki, sprawia, że cała historia jest jeszcze bardziej przejmująca. Jednocześnie jednak tragizm ten nie jest narzucający się, nie toniemy w nim podczas czytania – wręcz przeciwnie, subtelność jest mocną stroną tej lektury.

Projekt Prawda to jedna z tych książek, które pozostawiają czytelnika wrażliwszym. Możecie tego nawet nie czuć, ale podczas czytania powolutku się rozklejacie, stajecie się bardziej podatni na emocje, bardziej empatyczni i zdolni do wzruszeń. Historia ukazana w tej powieści sama w sobie nie jest niesamowicie oryginalna – zresztą wiadomo, że powstało już tak wiele książek, że trudną rzeczą jest znaleźć niszę, której nikt wcześniej nie odkrył. Jednak Dante Medema znajduje inny sposób, aby dotrzeć do czytelnika – robi to za pomocą dobrze dobranych słów i delikatności.

Historia Cordelii pokazuje, jak ważne są nasze korzenie – to, co tworzy naszą tożsamość i poczucie bezpieczeństwa. Gdy jeden raz je utracimy, bardzo trudno jest je odbudować. Bohaterka na koniec dochodzi jednak do wniosku, że w odbudowaniu siebie pomóc jej mogą najbliżsi. Jest to lekcja, którą można wyciągnąć z powieści Dante Medemy – człowiek potrzebuje do życia relacji, a sam niewiele może działać. To wsparcie i miłość innych daje nam siłę, aby realizować swoje cele.

Projekt Prawda  to lektura, którą doceniłam za wyjątkową wrażliwość i oryginalność formy. Przepadam za poezją i w głębi duszy jestem romantyczką, więc wiersze i ładne słowa trafiają do mnie skutecznie. Myślę jednak, że nawet jeśli poezja to nie Wasza bajka, warto jest przeczytać książkę Dante Medemy, która wyróżnia się spośród innych młodzieżówek, a co najważniejsze – zostawia po sobie ślad w czytelniku: wyjątkowy rodzaj wzruszenia, który dociera głęboko do serca.

Co myślicie o powieściach w formie wierszy lub wiadomości? Jakie inne książki tego rodzaju znacie?

D.

 

Przed dziesięcioma laty świat zmierzył się z realistycznym zagrożeniem zagłady. Potężny antagonista nazywany Mrocznym odebrał życie setkom tysięcy ludzi, aż w końcu na jego drodze stanęli oni – Wybrańcy. Piątka nastolatków obdarzonych szczególnymi cechami zdołała pokonać Mrocznego, wypełniając tym samym treść przepowiedni i ratując miliony istnień.

Po dziesięciu latach Wybrańcy wciąż zmagają się ze skutkami zdarzeń z przeszłości – dręczą ich koszmary, wspomnienia nie dają spokoju, a dostosowanie się do życia w blasku fleszy jest wyzwaniem, przed którym stają każdego dnia. Wydaje się, że świat wrócił do normalności, a echa istnienia Mrocznego toną w zgiełku codzienności. Co jednak stałoby się, gdyby pozorny spokój okazał się złudnym? Czy Wybrańcy byliby gotowi jeszcze raz zmierzyć się z wrogimi mocami, gdyby… Mroczny powrócił?

Sądzę, że nie pomyliłabym się, mówiąc, że dla wielu osób w moim wieku seria Niezgodna była początkiem fascynacji fantastyką młodzieżową. Pamiętam, jak zaczytywałam się w niej jeszcze na początku gimnazjum i zdołałam przekonać do tej serii nawet moją mamę, która nie za wiele wtedy miała wspólnego z tym gatunkiem. Kilka lat później przeczytałam również dylogię tej autorki, rozpoczynającą się Naznaczonymi śmiercią, aby w końcu dotrzeć do Wybrańców. Można powiedzieć, że znam twórczość Veroniki Roth od podszewki i do tej pory ani razu mnie nie zawiodła. Jednak czy Wybrańcy również okazali się lekturą równie zadowalającą?

Chcąc opisać Wybrańców, pierwszym faktem, na jaki zwróciłabym uwagę, byłoby to, że jest to powieść-zagadka. W trakcie kilkudziesięciu początkowych stron czułam się, jakbym weszła do pokoju w samym środku toczącej się tam rozmowy i nie miała pojęcia, o czym mowa. Dopiero dłuższy czas przebywania w pokoju i podsuwane co jakiś czas wskazówki, co do kontekstu rozmowy, pozwoliły mi zorientować się w sytuacji. Bo tak to właśnie wygląda – zostajemy wrzuceni w wir akcji toczącej się 10 lat po pamiętnej walce Mrocznego z Wybrańcami i nie wiemy niczego na temat tego, jak ona wyglądała. Co więcej, nie są nam znane również jakiekolwiek fakty związane z tożsamością złoczyńcy, przeszłością bohaterów czy tego, dlaczego to właśnie oni musieli zmierzyć się z Mrocznym. Z biegiem czasu otrzymujemy wprawdzie skrawki informacji, ale nigdy nie jest to pełna porcja, zawsze w tle czai się niedopowiedzenie i zagadka. Czy to dobrze? Jak najbardziej. Nie lubię oczywistości, a tajemnice przyjmuję z otwartymi ramionami.

Ciekawym jest fakt, że część akcji poznajemy poprzez wycinki gazet, artykuły, eseje, wiersze i tajną dokumentację, które przeplatają się z regularnymi rozdziałami. Nie zawsze dotyczą one stricte wydarzeń z życia bohaterów, lecz czasem obracają się wokół elementów życia codziennego Chicago, jak i później miasta Cordus. Jest to doskonały zabieg dodający autentyczności światowi przedstawionemu w książce. Rzeczywistość, jaką podsuwa nam Veronica Roth, nie kończy się na piątce Wybrańców i ich walce ze złem, lecz wybiega dalej, aż do nowinek technologicznych, mody panującej w mieście, zdarzeń relacjonowanych w brukowcach czy aktualnych motywów występujących w poezji.

Jakby tej autentyczności było mało, autorka zadbała o niezwykle szczegółowe opisy miast Chicago i Cordus, w których ma miejsce akcja. Opisy te są wręcz mimetyczne, skupiają się na najmniejszych detalach, nie będąc jednocześnie nudnymi. Jako że świat książki pod wieloma względami odbiega od rzeczywistego, taki mimetyzm jest kluczowy w kwestii zrozumienia i poczucia klimatu powieści. A klimat ten, swoją drogą, rezonuje z kart książki naprawdę mocno i ciężko jest mu się oprzeć.

Słów kilka należy również poświęcić bohaterom. Choć Wybrańców jest piątka – Matt, Esther, Albie, Inez i Sloane – to właśnie ta ostatnia przewodzi narracji. Od początku widzimy ją jako twardą i niedostępną dziewczynę; jedną z tych, które rozbiłyby nos temu, kto krzywo by na nie spojrzał, mijając je na ulicy. Szybko okazuje się jednak, że jest to tylko poza, sposób na poradzenie sobie z traumą po porwaniu i niewoli, jakim Sloane została poddana przez Mrocznego. Usilnie starałam się znaleźć w tej bohaterce coś, z czym mogłabym się utożsamiać. Zrozumienie jej zajęło mi sporo czasu, ale gdy ostatecznie mi się to udało, znalazłam w niej więcej duszy i emocji, niż można by się spodziewać. Zdecydowanie nie jest to bohaterka jednoznacznie dobra -powiedziałabym nawet, że więcej jest w niej złych cech niż tych pozytywnych. Mimo to pod koniec powieści odkryłam, że kilka z tych cech z nią dzielę, więc już po czasie łatwiej było mi spojrzeć na nią przychylnym okiem.

Mówiąc o dobru i złu w Wybrańcach, muszę wspomnieć o tym, co uznaję za dużą zaletę tej powieści – jest to cienka granica pomiędzy nimi dwoma. Mimo że początek książki sugeruje popularny motyw walki dobra ze złem, nie trzeba długo czekać, aby przekonać się, że sprawa ta nie jest tak czarno-biała, jak wydaje się być na pierwszy rzut oka. Prawdą jest, że te dwie strony ścierają się ze sobą w powieści nie raz, jednak każda z nich okazuje się mieć w sobie cząstkę tej drugiej. Dobro ma w sobie co najmniej kilka ziaren zła, a zło co najmniej kilka ziaren dobra. Jest to bardzo rozsądne odejście od schematu, które wzbudziło moje zadowolenie. Na dodatek dobro i zło wyznaczane przez Veronikę Roth nieustannie zmienia swoje położenie – ten, kogo uznawaliśmy za sprzymierzeńca, w mgnieniu oka może stać się wrogiem, i na odwrót. Zaskoczenie i suspens to mocne strony Wybrańców.

Powieść Veroniki Roth pełna jest intrygujących motywów. Poza wspomnianą już walką dobra ze złem znajdziemy w niej złoczyńców i bohaterów, magię, równolegle istniejące światy i próbę poradzenia sobie z demonami przeszłości. Należy pamiętać jednak, że Wybrańcy nie są książką, która powala szalonym tempem akcji i nie daje chwili, aby złapać oddech. Przeciwnie – proces wciągania czytelnika w fabułę jest w tym przypadku raczej niespieszny, rozciągnięty na dobrych kilkadziesiąt stron. Zwroty akcji nie spadają nam na głowę z nieba, lecz subtelnie pojawiają się w dyskusjach czy obserwacjach bohaterów. Nie powinniście się jednak zrażać, bo to, że trzeba poświęcić więcej czasu, aby dać się porwać Wybrańcom, nie oznacza, że książka ta nie jest w tym skuteczna. Jest diabelnie skuteczna! Trzeba jedynie wziąć pod uwagę jej nieco spóźniony zapłon.

Czytając o elementach powieści, o których wspomniałam, mogliście pomyśleć sobie, że duża część z nich nie jest niczym nowym. I macie rację. Mimo to, możecie mieć pewność, że motywy te zostały w Wybrańcach wykorzystane w najlepszy możliwy sposób i przedstawione w najlepszej z możliwych wersji. Być może nie jest to najbardziej oryginalna historia pod słońcem, jednak całkowicie spełnia swoje zadanie, jeśli chodzi o bycie fascynującą i absorbującą lekturą.

Czy są tu więc jakieś wady? Tak, a dokładniej jedna. Będąc już daleko za połową książki, zaczęłam myśleć o tym, jak to dobrze, że znikąd nie zjawił się żaden niepotrzebny motyw romansowy… aż w końcu się zjawił. Dokładnie tak niepotrzebny, jak sobie wyobrażałam. Szczerze mówiąc, nie był on nawet całkowicie zły, nie wzdrygałam się na wspomnienie o nim, jednak nie jestem w stanie dostrzec żadnego celu jego wystąpienia w książce. To jest chyba najgorszy rodzaj wątków romansowych w powieściach – te, które pojawiają się tylko po to, aby być. Gdybym mogła, usunęłabym go z książki, zupełnie nic nie tracąc. Plusem jest jednak to, że wątek ten utrzymany został w tle i nie pojawiał się więcej razy, niż można by to uznać za znośne.

W krótkim podsumowaniu stwierdziłabym, że Wybrańcy to powieść, od której warto zacząć nowy rok 2021. Patrząc na to, jak wyglądał trwający jeszcze rok 2020, myślę, że każdemu z nas przyda się coś tak dobrego jak książka Veroniki Roth na początek. Jest to lektura, od której ani się nie obejrzycie, a nie będziecie się mogli oderwać. Jest to świat, który fascynuje złożonością i autentycznością. Są to zwroty akcji, intrygujące tajemnice i  magia w nowoczesnym wydaniu. Ze szczerym sumieniem mogę Wam polecić Wybrańców. Niech to będzie moja rekomendacja dla Was na nadchodzący rok.

★★★★★★★★☆☆

Czytaliście powieści Veroniki Roth? Czy pamiętacie ten czas popularności Niezgodnej? :)

D.